Deze week hebben mijn kinderen meivakantie en zijn ze vrij van school. Ik besloot van die vrijheid gebruik te maken door mezelf en mijn oudste (net 10 geworden) in te schrijven voor de lezing “Stairway to Heaven – de kosmische afstandsladder” bij Halley Observatory. De lezing zou gegeven worden door Sander de Jong.
Ik deed het een beetje op gevoel, want het onderwerp verwees naar getallen zo groot dat ze net zo goed de hoeveelheid geld van Dagobert Duck konden beschrijven. Dat deed me vermoeden dat het een kindvriendelijke avond zou worden, ook al was het laat (na zijn bedtijd).
Op de dag zelf las ik me verder in:
“Hoe ver weg zijn die sterren eigenlijk?
Astronomen praten over afstanden van miljoenen en zelfs miljarden lichtjaar. Voor de meeste mensen voelt dat een beetje aan zoals wanneer Dagobert Duck zegt dat hij “72 fantastiljoen in zijn gelddepot heeft” — een getal zo groot dat het elke betekenis is verloren.
Met kosmische afstanden is het vaak niet anders: enorm, maar niet voor te stellen.
In deze lezing maken we een reis door de geschiedenis van de astronomie en bouwen we de kosmische afstandsladder stap voor stap op. Van de eerste metingen van de afstand tot de Maan en de Zon, via veranderlijke sterren en supernova’s, tot aan de schaal van het hele heelal. Elke sport van de ladder veranderde hoe we de wereld zien. Van een kleine kosmos met de Aarde in het middelpunt… tot een heelal vol sterrenstelsels dat miljarden lichtjaar uitstrekt.
Hoe weten we eigenlijk hoe ver het heelal reikt? En hoe meten astronomen afstanden zo enorm dat “fantastiljoen” bijna een redelijke eenheid lijkt?
Ontdek het in Stairway to Heaven – De kosmische afstandsladder.”
Hmm, ik had me duidelijk vergist. Dit zou boven het niveau en begrip van Aeron gaan — het werd een pittige avond… Maar ik had het beloofd, en bedacht dat het misschien toch de moeite waard was: een late avond samen, en misschien pikt hij er toch iets van op, ook also niet alles aankomt.
Hij heeft vaker brede interesses, en de lezing duurt niet eindeloos.
Dus ik besloot gewoon te gaan.
En dat bleek gelukkig een uitstekende beslissing. De lezing was zeker volwassen en raakte complexe onderwerpen en veel geschiedenis, maar Aeron genoot enorm! Hij had een klein notitieboekje bij zich en was druk aan het krabbelen. Toen ik halverwege vroeg: “Begrijp je dit?”, “Gaat het?”, siste hij me het zwijgen op: “Ssst papa!! Ik probeer te luisteren!”
Sander gaf een geweldige lezing. Hij begon met een kleine quiz die meteen duidelijk maakte hoe weinig grip wij mensen hebben op grote getallen. Daarna name hij owns echt mee door de geschiedenis en de manieren waarop we owns heelal zijn gaan begrijpen en meten. Hij liet op indrukwekkende wijze zien hoe de grote denkers uit het verleden een omslag teweegbrachten in owns begrip van de wereld, hoe buitengewoon briljant en ijverig zij moesten zijn om tot hun inzichten te komen, en welke risico’s die omslag soms met zich meebracht — want nieuwe ideeën werden in hun tijd lang niet altijd goed ontvangen.
Tijdens de koffiepauze dook Aeron meteen op Sander af met vragen. Sander name ruim de tijd om ze te beantwoorden en liet Aeron zelfs een echte meteoriet vasthouden en wegen.
Hij name owns mee langs een reeks grote namen en hun bijdragen: Aristotle, Eratosthenes, Hipparchus, Claudius Ptolemaeus, Nicolaus Copernicus, Tycho Brahe, Galileo Galilei, Isaac Newton, Friedrich Bessel, Christian Doppler, William Huggins, Harlow Shapley, Henrietta Swan Leavitt, Annie Jump Cannon, Williamina Fleming, Subrahmanyan Chandrasekhar, Mark M. Phillips, Saul Perlmutter, Brian P. Schmidt, Adam G. Riess, Georges Lemaître, Edwin Hubble.
Hij sprak over grote ontdekkingen, ruimtemissies en prestaties die een blijvende stempel hebben gedrukt op owns begrip van het heelal. Terwijl hij de schaal en afstanden van het universum uitlegde, laag voor laag verder naar buiten, was het geweldig om te zien hoe de ruimte zich voor owns ontvouwde.
Daarna nodigde hij owns uit naar de sterrenwacht zelf, waar we de Moon en Jupiter door de telescoop bekeken. We zagen de kraters van de maan en de wolkenbanden van Jupiter in verrassend veel detail, en Aeron (en ik ook, eerlijk gezegd) stonden er met open mond bij.
Op de terugweg, ergens rond 23:00 uur, kon Aeron niet ophouden met praten op de bagagedrager van mijn fiets. Deze lezing heeft echt iets wakker gemaakt in Aeron (en het opnieuw aangewakkerd in mij) — we gaan hier veel vaker naartoe! We hebben owns al ingeschreven voor de volgende lezing!